Co to jest konflikt serologiczny?

autor: Agnieszka Gałczyńska | 10.10.2016
Mama z dzieckiem

Najpopularniejszą grupą krwi w Polsce jest 0Rh+ oraz ARh+. Posiada je około 60% osób. Czynnik Rh+ ma prawie 85% Polaków, a ujemny około 15%. Szacuje się, że co czwarta para ma niezgodność antygenów, a w co dziesiątej ciąży występuje konflikt serologiczny.

Konflikt krwi jest to zaburzenie polegające na niezgodności kobiety z grupą krwi Rh-, która zaszła w ciążę z mężczyzną o grupie krwi Rh+. Wywołuje to chorobę hemolityczną płodu lub noworodka, ponieważ organizm matki wytwarza przeciwciała niszczące czerwone krwinki dziecka. To z kolei prowadzi do anemii.

Przyczyny konfliktu serologicznego

Wszystkie komórki w organizmie posiadają antygeny, których skład jest charakterystyczny dla danej osoby. Organizm w trakcie rozwoju uczy się rozpoznawać je jako własne. Jeśli jednak do organizmu dostaną się inne antygeny są one odbierane jako zagrożenie. W takim przypadku organizm wytwarza przeciwciała, które łączą się z obcym antygenem, po to aby go zniszczyć.

Zobacz: Cesarskie cięcie a alergia malucha

Za konflikt krwi jest odpowiedzialny antygen D, który występuje tylko u części osób. Może się więc zdarzyć, że nienarodzone dziecko dziedziczy po ojcu antygen D, a jego matka go nie posiada. Kiedy jej organizm zorientuje się, że w krwi płodu występuje antygen zacznie wytwarzać przeciwciała, które będą miały go zniszczyć. Ryzyko konfliktu serologicznego występuje przy przedostaniu się krwinek płodu do krwioobiegu matki (musi przedostać się co najmniej 0,2 ml krwi płodowej). Może do tego dojść przy poronieniu, ciąży pozamacicznej, odklejeniu się łożyska, inwazyjnych badaniach prenatalnych lub porodzie (wcześniej chroni przed tym bariera łożyskowa).

Buciki dziecięce

Konflikt krwi pojawia się, kiedy przyszła mama ma grupę krwi o czynniku Rh- (brak antygenu D), a tata Rh+ (posiadają antygen D). Kiedy pociecha dziedziczy Rh po ojcu – może wystąpić konflikt serologiczny.

Konflikt serologiczny może wystąpić w wyniku:

  • powikłań zabiegów wewnątrzmacicznych
  • zabiegów podczas ciąży
  • przerwania ciąży
  • odklejenia łożyska
  • poronienia
  • krwotoku
  • badań prenatalnych

Do konfliktu krwi rzadko dochodzi podczas pierwszej ciąży. Jeśli wszystko przebiega prawidłowo istnieje niewielka możliwość kontaktu krwi matki i nienarodzonego dziecka. Jednak ryzyko wzrasta przy kolejnych ciążach, kiedy dziecko dziedziczy Rh+ po ojcu. U matki występuje tzw. pamięć immunologiczna (raz wyprodukowane przeciwciała nie giną). Na skutek powtórnego pojawiania się antygenu w organizmie zostanie wznowiona produkcja przeciwciał w krwi matki. Proces ten będzie przebiegał szybko, a wytworzone przeciwciała przystąpią do ataku przenikając przez łożysko.

Jak zapobiec konfliktowi krwi?

Aby zapobiec konfliktowi serologicznemu ciężarnym kobietom o krwi Rh- podaje się immunoglobulinę anty D. Zapobiega ona powstaniu w organizmie matki groźnych dla dziecka przeciwciał, ponieważ niszczy wszystkie krwinki płodu, które mogły dostać się do krwioobiegu matki. Kiedy nie ma antygenu D, organizm nie może wytworzyć przeciwko niemu przeciwciał. Skuteczność takiej profilaktyki wynosi około 98%. Najczęściej podaje się ją po porodzie, w ciągu 72 godzin. Ostatnio coraz częściej stosuje się tzw. profilaktykę śródciążową, która polega na podaniu immunoglobulin w 28 tygodniu ciąży.

Kobieta w ciąży u lekarza

Co jeśli konflikt krwi wystąpi?

Kiedy specjalne badania (odczyn Coombsa) wykaże, że w krwi przyszłej mamy są obecne antygeny D kobieta zostaje otoczona opieką lekarską. Poziom przeciwciał musi być pod stałą kontrolą, dlatego wykonuje się dodatkowe badania w 28, 32, 36 tygodniu ciąży. Co 2-3 tygodnie przeprowadza się badanie USG, które sprawdza jak konflikt serologiczny wpływa na dziecko. Kiedy poziom przeciwciał jest niski – zagrożenie jest niewielkie, jednak jeśli jest ich dużo lekarz może podjąć decyzję o transfuzji krwi (przez pępowinę) u dziecka lub o zakończeniu ciąży wcześniej np. w 37 lub 38 tygodniu.

Sprawdź: Znieczulenie podczas porodu. Tak czy nie?

Dziecko z konfliktu serologicznego cierpi na chorobę hemolityczną (choroba występuje tylko u płodu). Wyróżnia się jej trzy postacie. Najcięższa ma miejsce kiedy dochodzi do obrzęku płodu, a towarzyszą temu wybroczyny. Tego rodzaju przypadki często kończą się obumarciem wewnątrzmacicznym. Kolejną postacią jest żółtaczka hemolityczna. W pierwszej dobie życia u noworodka stężenie bilirubiny – barwnika odpowiedzialnego za żółte zabarwienie skóry gwałtownie wzrasta. Jest to niebezpieczne, ponieważ jej wysokie stężenie może działać toksycznie na mózg dziecka. Objawami choroby są drgawki i wzmożone napięcie mięśni. Jeśli uda się uratować dziecko często dochodzi do zaburzeń rozwoju psychicznego, padaczki lub problemów z utrzymaniem równowagi. Najczęściej występującą i najłagodniejszą postacią choroby hemolitycznej jest anemia. Objawia się ona bladością, powiększeniem wątroby i śledziony oraz dusznościami.

Warto przeczytać: Poród naturalny a cięcie cesarskie

Przebieg choroby hemolitycznej zależy od ilości immunoglobulin wytwarzanych przez organizm matki i od fazy ciąży, w której dochodzi do przejścia przeciwciał. Im wcześniej się to stanie, tym gorsze są rokowania.

Leczenie konfliktu serologicznego polega na:

  • usunięciu nadmiaru bilirubiny
  • usunięciu krążących przeciwciał z krwi płodu
  • wyrównaniu parametrów morfologicznych krwi
  • podaniu niewrażliwych na działanie matczynych przeciwciał czerwonych krwinek

Rodzina z dzieckiem

Nie tylko czynnik Rh

Konflikt serologiczny może mieć kilka typów. Zdarza się, że dotyczy on też grup głównych krwi. Konflikt krwi wystąpi, kiedy matka ma grupę O, a dziecko odziedziczy po ojcu A lub B. W przeciwieństwie do niezgodności Rh, dziecko podczas pierwszej ciąży także jest zagrożone.

Tabela konfliktu serologicznego:

Tabela z grupą krwi
Grupę krwi dla dziecka można sprawdzić korzystając z kalkulatora grupy krwi. Wystarczy znać grupę krwi rodziców, a kalkulator oszacuje, jaką grupę będzie miało dziecko. Z kalkulatora grupy krwi można skorzystać m.in. tutaj.Kalkulator grupy krwi

Konflikt krwi może mieć duże konsekwencje zdrowotne, a jego leczenie jest skomplikowane, dlatego duży nacisk kładzie się na profilaktykę. Najważniejsze jest w niej poznanie grupy krwi u ciężarnej i ojca dziecka.

@ śledź nas na instagramie
powrót do góry